Khi người học ngành Y nói: “Chỉ là đùa thôi”

Một câu nói đùa có thể khiến người này bật cười, nhưng lại khiến một người bệnh cảm thấy bị tổn thương. Với người học và người làm nghề Y, ranh giới ấy càng cần được nhìn nhận nghiêm túc. Bởi từ khi khoác lên mình chiếc áo blouse, họ không chỉ học cách chữa bệnh, mà còn phải học cách tôn trọng con người – kể cả trong những lời nói tưởng như chỉ để mua vui trên mạng xã hội.

1. Một câu nói đùa và câu chuyện phía sau

Những ngày qua, một đoạn video của một nữ sinh đang theo học ngành Hộ sinh tại Trường Đại học Y Hà Nội gây chú ý trên mạng xã hội. Trong video, nữ sinh có những lời nói mang nội dung “trả đũa” bệnh nhân bằng cách xếp giường vào góc và lấy ven nhiều lần.

Theo thông tin từ lãnh đạo nhà trường được Báo Sức khỏe và Đời sống đăng tải, nữ sinh không thực hiện những hành động như lời nói trong video. Thời điểm đăng tải, sinh viên đang nghỉ hè và không thực tập tại cơ sở y tế. Sau khi sự việc được chú ý, nữ sinh đã chủ động báo cáo với nhà trường và bày tỏ sự hối hận.

Như vậy, xét về hành vi chuyên môn thực tế, không có chuyện một bệnh nhân thực sự bị đối xử như nội dung trong video.

Nhưng điều đó không có nghĩa câu chuyện có thể xem nhẹ.

Bởi điều khiến dư luận phản ứng không chỉ là chuyện một sinh viên nói gì trên TikTok, mà là nội dung của câu nói đã chạm vào một ranh giới rất nhạy cảm: biến nỗi đau và sự phụ thuộc của người bệnh thành chất liệu cho một trò đùa.

Và đây mới là điều đáng để những người đang học và làm nghề Y suy nghĩ.

2. “Em chỉ đùa thôi” có đủ để giải thích?

Trong cuộc sống, ai cũng có lúc nói đùa.

Người làm nghề Y cũng không phải những con người lúc nào cũng nghiêm nghị. Họ vẫn có quyền vui vẻ, hài hước, kể chuyện và giải trí như bất kỳ ai.

Thậm chí, trong môi trường bệnh viện vốn nhiều áp lực, một chút hài hước đúng lúc đôi khi còn giúp nhân viên y tế giảm căng thẳng và tạo không khí tích cực trong công việc.

Vấn đề không phải là người thầy thuốc có được hài hước hay không.

Vấn đề là hài hước về điều gì, với ai và ở đâu.

Một câu chuyện vui về những tình huống đời thường có thể vô hại. Nhưng khi đối tượng của tiếng cười là một người bệnh đang đau đớn, một người già đang lo sợ, một sản phụ đang chịu đựng cơn đau hay một người đang đặt sức khỏe và tính mạng của mình vào tay nhân viên y tế, thì ranh giới đạo đức đã trở nên rất khác.

“Chỉ là đùa thôi” không phải lúc nào cũng là một lời giải thích đủ sức xóa đi tác động của lời nói.

3. Người bệnh không phải là nhân vật trong một trò giải trí

Có một điều người học ngành sức khỏe cần nhớ: người bệnh luôn ở vị trí dễ tổn thương hơn trong mối quan hệ với nhân viên y tế.

Khi bước vào bệnh viện, người bệnh thường không biết đầy đủ về bệnh của mình, không nắm được các kỹ thuật chuyên môn và đôi khi cũng không đủ khả năng tự chăm sóc bản thân.

Họ phải nhờ đến người khác.

Một mũi tiêm, một lần lấy ven, một thủ thuật hay đơn giản là cách sắp xếp một chiếc giường bệnh đều có thể trở thành những trải nghiệm rất khác nhau đối với người bệnh.

Đối với nhân viên y tế, đó có thể là một kỹ thuật đã thực hiện hàng trăm lần.

Nhưng đối với bệnh nhân, đó có thể là lần đầu tiên họ phải đối diện với nỗi sợ hãi ấy.

Sự khác biệt trong cách nhìn này rất quan trọng.

Khi người thầy thuốc coi một thủ thuật là công việc thường ngày, họ càng phải nhớ rằng người bệnh có thể đang trải qua một cảm xúc hoàn toàn khác.

Vì thế, nghề Y không chỉ đòi hỏi đôi tay chính xác mà còn đòi hỏi khả năng đặt mình vào vị trí của người bệnh.

4. Chiếc áo blouse không làm con người mất đi quyền được vui vẻ

Cũng cần nhìn vấn đề một cách công bằng.

Không nên biến một sai lầm trong lời nói thành kết luận rằng một sinh viên hay một người trẻ “không có đạo đức nghề nghiệp”.

Tuổi trẻ có thể bồng bột. Mạng xã hội tạo ra áp lực phải bắt trend, phải tạo nội dung, phải gây chú ý. Một người có thể nói một câu thiếu suy nghĩ mà chưa hình dung hết hậu quả.

Điều quan trọng là sau sai lầm đó, họ học được điều gì.

Đào tạo Y khoa không thể chỉ dạy sinh viên giải phẫu, sinh lý, dược lý, kỹ thuật chuyên môn hay quy trình điều trị.

Nhà trường còn phải giúp người học hình thành một thứ khó đo đếm hơn: ý thức nghề nghiệp.

Đó là khả năng tự hỏi trước khi nói:

Điều mình sắp nói có làm tổn thương người khác không?

Nếu người bệnh nghe được câu này, họ sẽ cảm thấy thế nào?

Nếu câu nói của mình được chia sẻ công khai, nó có làm ảnh hưởng đến niềm tin của người bệnh đối với nghề Y không?

Những câu hỏi tưởng đơn giản ấy lại chính là một phần của Y đức.

5. Mạng xã hội không phải là “vùng miễn trách nhiệm”

Một vấn đề khác mà sinh viên ngành Y cần đặc biệt lưu ý là mạng xã hội đã làm thay đổi hoàn toàn phạm vi của một câu nói.

Ngày trước, một câu nói thiếu suy nghĩ có thể chỉ được nghe bởi vài người xung quanh.

Ngày nay, một video vài chục giây có thể được hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người xem. Nội dung có thể bị chụp lại, tải xuống và xuất hiện trở lại ngay cả khi người đăng đã xóa.

Một sinh viên có thể nghĩ mình đang sử dụng tài khoản cá nhân.

Nhưng khi tài khoản đó thể hiện mình là sinh viên Y, Điều dưỡng, Hộ sinh, Dược hay một ngành sức khỏe nào đó, hình ảnh cá nhân rất dễ được gắn với hình ảnh nghề nghiệp.

Đó là thực tế mà thế hệ sinh viên hiện nay cần hiểu.

Không phải mọi thứ được đăng trên mạng xã hội đều là chuyện riêng tư.

Đặc biệt khi nội dung liên quan đến người bệnh, nghề nghiệp hoặc môi trường y tế, trách nhiệm càng lớn hơn.

6. Người thầy thuốc có được hài hước không?

Câu trả lời chắc chắn là có.

Một người thầy thuốc không phải một cỗ máy chỉ biết làm việc.

Họ cũng có cảm xúc, có gia đình, có những câu chuyện vui và hoàn toàn có quyền cười.

Nhưng hài hước trong nghề Y cần có giới hạn.

Có thể cười với đồng nghiệp, nhưng không nên cười trên nỗi đau của bệnh nhân.

Có thể kể một câu chuyện vui, nhưng không nên biến thông tin riêng tư hoặc hoàn cảnh bệnh tật của người bệnh thành nội dung giải trí.

Có thể tạo nội dung trên mạng xã hội, nhưng không nên lấy hình ảnh nghề nghiệp và nỗi đau của người bệnh làm công cụ để câu tương tác.

Đó không phải là sự khắt khe quá mức.

Đó là sự tôn trọng tối thiểu đối với người mà mình đang phục vụ.

7. Y đức bắt đầu từ những điều rất nhỏ

Nói đến Y đức, nhiều người thường nghĩ đến những vấn đề lớn: trung thực trong hành nghề, không vụ lợi, bảo mật thông tin, tôn trọng quyền của người bệnh…

Nhưng Y đức thực ra bắt đầu từ những điều rất nhỏ.

Một lời nói nhẹ nhàng.

Một thái độ không coi thường bệnh nhân.

Một lần giải thích thêm cho người đang lo lắng.

Một thao tác cẩn thận thay vì làm qua loa.

Và đôi khi là biết dừng lại trước một câu nói đùa.

Người thầy thuốc có thể quên một bài học sau nhiều năm, nhưng người bệnh có thể nhớ rất lâu cách mình đã được đối xử trong lúc yếu đuối nhất.

Đó là lý do Y đức không chỉ nằm trong giáo trình.

Nó nằm trong từng hành vi hàng ngày của người làm nghề.

8. Đừng đợi đến khi khoác áo blouse mới học cách tôn trọng người bệnh

Có lẽ bài học lớn nhất từ câu chuyện này không dành riêng cho một sinh viên cụ thể.

Nó dành cho tất cả những người đang chuẩn bị bước vào ngành Y.

Y đức không bắt đầu từ ngày nhận bằng tốt nghiệp.

Nó bắt đầu ngay từ khi người học bước vào giảng đường, đi thực hành, tiếp xúc với bệnh nhân đầu tiên và học cách nhìn một con người đang bệnh không phải như một “ca bệnh”, mà là một con người có cảm xúc, gia đình, nỗi sợ và phẩm giá.

Người học ngành Y hôm nay chính là người thầy thuốc của ngày mai.

Những gì họ nói, cách họ ứng xử và thái độ họ hình thành từ hôm nay sẽ đi theo họ vào nghề nghiệp sau này.

Vì thế, trước khi học cách chữa một căn bệnh, hãy học cách tôn trọng một con người.

Và trước khi bấm nút “đăng” một câu nói đùa trên mạng xã hội, hãy nhớ rằng mình đang mang trên vai không chỉ tên tuổi cá nhân, mà còn cả hình ảnh của một nghề nghiệp được xã hội trao gửi niềm tin.

Người thầy thuốc có thể có khiếu hài hước, nhưng không nên lấy nỗi đau của người bệnh làm chất liệu cho tiếng cười. Bởi từ lúc khoác chiếc áo blouse, chúng ta không chỉ học cách chữa bệnh, mà còn phải học cách tôn trọng con người./.

DsCKI. Nguyễn Quốc Trung