ThS. Dược, BSCK, DSCKI… Những danh xưng sau đại học luôn khiến nhiều sinh viên băn khoăn. Nhưng điều đáng suy nghĩ hơn không phải là “bằng nào cao hơn”, mà là “con đường nào sẽ giúp mình trở thành người thầy thuốc như mong muốn

Mở đầu: Một câu hỏi nhỏ sau giờ học

Có những bài viết không bắt đầu từ bàn làm việc hay từ những tài liệu chuyên môn dày cộp. Chúng bắt đầu từ một câu hỏi rất bình thường.

Sau một buổi học, một sinh viên hỏi tôi:

“Thưa thầy, giữa Dược sĩ Chuyên khoa I và Thạc sĩ Dược thì bằng nào cao hơn? Nếu sau này học tiếp thì em nên chọn con đường nào?”

Thoạt nghe, đây chỉ là câu hỏi về một văn bằng.

Nhưng suy nghĩ kỹ hơn, đó lại là câu hỏi về định hướng nghề nghiệp, về tương lai của một người dược sĩ. Rất nhiều sinh viên khi chuẩn bị tốt nghiệp đều đứng trước lựa chọn ấy.

Học Thạc sĩ? Hay học Chuyên khoa? Đâu mới là con đường phù hợp?

Theo tôi, ngay từ cách đặt câu hỏi đã có một điều cần thay đổi.

Đừng hỏi: “Bằng nào cao hơn?” Hãy hỏi: “Tôi muốn trở thành người dược sĩ như thế nào?”

Bởi trong ngành y dược, đào tạo sau đại học không đơn thuần là học cao hơn, mà là lựa chọn một hướng phát triển khác nhau.

1. Hai con đường, hai định hướng đào tạo

Nhiều người vẫn hình dung việc học sau đại học giống như leo từng bậc thang.

Đại học.–> Rồi Thạc sĩ à Rồi Tiến sĩ.

Nhưng riêng trong lĩnh vực y dược, cách nhìn đó chưa đầy đủ.

Sau đại học không chỉ là học lên cao hơn, mà còn là học theo những định hướng khác nhau.

Có người đi theo con đường nghiên cứu.

Có người đi theo con đường thực hành chuyên sâu.

Có người phát triển về quản lý.

Có người lựa chọn giảng dạy.

Mỗi con đường đều có giá trị riêng và đều cần thiết cho sự phát triển của ngành.

2. Thạc sĩ Dược: Con đường phát triển tư duy nghiên cứu

Chương trình Thạc sĩ được xây dựng với mục tiêu phát triển năng lực học thuật và nghiên cứu khoa học. Người học được trang bị phương pháp nghiên cứu, cách tiếp cận vấn đề bằng chứng khoa học, kỹ năng phân tích, tổng hợp và đánh giá dữ liệu.

Đó là nền tảng quan trọng để phát triển trong các lĩnh vực như:

• Nghiên cứu khoa học.
• Công nghiệp dược.
• Phát triển thuốc.
• Quản lý chất lượng.
• Giảng dạy và học thuật.

Thế mạnh của người học Thạc sĩ là tư duy khoa học, khả năng đặt câu hỏi, tìm kiếm bằng chứng và tạo ra những giá trị mới cho chuyên ngành.

Tuy nhiên, kinh nghiệm thực hành nghề nghiệp không tự nhiên có được chỉ nhờ chương trình đào tạo. Kinh nghiệm ấy cần được tích lũy qua quá trình làm việc thực tế, qua từng ca bệnh, từng lần tư vấn, từng vấn đề phát sinh trong công việc hằng ngày.

Nói cách khác:  Thạc sĩ giúp người học tiến gần hơn với khoa học.

3. Dược sĩ Chuyên khoa I: Con đường đào tạo chuyên sâu về thực hành nghề nghiệp

Nếu Thạc sĩ chú trọng phát triển năng lực nghiên cứu thì Dược sĩ Chuyên khoa I lại được xây dựng với mục tiêu đào tạo những người đã có nền tảng hành nghề và cần nâng cao năng lực thực hành chuyên sâu.

Đây là điểm khác biệt rất quan trọng.

Người học Chuyên khoa không chỉ mang theo kiến thức đại học, mà còn mang theo những trải nghiệm nghề nghiệp.

Họ đã làm việc.

Đã va chạm.

Đã gặp những tình huống mà sách giáo khoa không thể mô tả hết.

Chính vì vậy, khi trở lại giảng đường, họ học với một tâm thế khác.

Họ học để giải quyết những vấn đề mình đã từng gặp.

Học để làm nghề tốt hơn.

Học để trở thành những chuyên gia thực hành trong lĩnh vực mình phụ trách.

Có thể nói ngắn gọn:

Chuyên khoa giúp người học tiến sâu hơn vào nghề nghiệp

4. Đằng sau mỗi tấm bằng là một hành trình khác nhau

Có một điều mà sinh viên ít khi biết khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Đó là con đường bước vào hai chương trình đào tạo này cũng rất khác nhau.

Đối với chương trình Thạc sĩ, người học chủ động lựa chọn con đường học tập của mình khi đáp ứng các điều kiện tuyển sinh do cơ sở đào tạo quy định. Việc theo học thường là quyết định của cá nhân; người học tự sắp xếp thời gian, công việc và kinh phí. Trong thực tế, nhiều người phải vừa học vừa làm hoặc tự túc toàn bộ chi phí để theo đuổi mục tiêu học thuật.

Trong khi đó, với chương trình Dược sĩ Chuyên khoa I, ở nhiều giai đoạn trước đây và tại nhiều đơn vị y tế, việc được đi học không chỉ phụ thuộc vào nguyện vọng của cá nhân.

Người học thường phải đáp ứng các điều kiện về thời gian hành nghề theo quy định của từng thời kỳ, có xác nhận quá trình công tác, đồng thời được cơ quan xem xét và cử đi học theo nhu cầu phát triển nguồn nhân lực.

Điều đó có nghĩa là phía sau một quyết định cử đi học không chỉ có sự cố gắng của bản thân người học, mà còn là sự cân nhắc của đơn vị về nhân lực, kế hoạch đào tạo và yêu cầu bảo đảm hoạt động chuyên môn.

Tôi vẫn nhớ quãng thời gian của mình.

Để được học Dược sĩ Chuyên khoa I, tôi đã phải chờ gần mười năm.

Không phải vì không đủ năng lực.

Mà bởi trước tôi còn nhiều đồng nghiệp có thâm niên công tác lâu hơn.

Trong môi trường bệnh viện, việc ưu tiên những người đã cống hiến nhiều năm là điều hoàn toàn bình thường. Khoa vẫn phải hoạt động. Người bệnh vẫn phải được chăm sóc.

Không thể cùng lúc cử nhiều người đi học. Nhìn lại chặng đường ấy, tôi càng hiểu rằng:

Đằng sau mỗi tấm bằng là một hành trình rất khác nhau.

5. Góc nhìn từ cộng đồng: Điều mọi người đang tranh luận có thật sự là vấn đề?

“Nên học Thạc sĩ hay Dược sĩ Chuyên khoa I

Những ngày gần đây, khi câu chuyện về đào tạo sau đại học trong khối ngành sức khỏe được nhiều người quan tâm, trên các diễn đàn chuyên môn và mạng xã hội đã xuất hiện nhiều cuộc trao đổi sôi nổi xoay quanh một câu hỏi tưởng chừng rất đơn giản:

“Nên học Thạc sĩ hay Dược sĩ Chuyên khoa I?”

Có người cho rằng Thạc sĩ phù hợp với nghiên cứu và giảng dạy, trong khi Chuyên khoa I thiên về thực hành chuyên môn. Một số ý kiến nhấn mạnh rằng người làm công tác giảng dạy cần được trang bị thêm nghiệp vụ sư phạm, còn văn bằng sau đại học chỉ phản ánh định hướng đào tạo chứ không quyết định khả năng truyền đạt. Cũng có không ít ý kiến băn khoăn rằng nếu chỉ còn một con đường đào tạo sau đại học thì liệu có đáp ứng được yêu cầu rất đặc thù của ngành y dược hay không.

Điều đáng ghi nhận là phần lớn những ý kiến ấy không phủ nhận giá trị của Thạc sĩ hay Chuyên khoa I. Điều mà mọi người mong muốn là sự phân định rõ ràng về mục tiêu đào tạo, chuẩn đầu ra và vai trò của từng loại văn bằng trong hệ thống y tế.

Có lẽ, điểm dễ gây ngộ nhận nhất là nhiều cuộc tranh luận lại tập trung vào câu hỏi:

“Văn bằng nào cao hơn?”

Trong khi điều cần được đặt ra phải là:

“Văn bằng đó được thiết kế để đào tạo ai, nhằm đáp ứng yêu cầu công việc nào và phục vụ nhu cầu gì của ngành y tế?”

Khi nhìn dưới góc độ đó, chúng ta sẽ thấy Thạc sĩ và Chuyên khoa I không phải là hai chương trình cạnh tranh nhau, mà là hai hướng đào tạo nhằm phát triển những năng lực khác nhau. Giá trị của mỗi văn bằng không nằm ở tên gọi, mà nằm ở chất lượng đào tạo và những đóng góp thực sự của người học sau khi tốt nghiệp.

6. Người Giảng viên không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn truyền lại kinh nghiệm nghề nghiệp

Trong nhiều năm giảng dạy, tôi nhận thấy sinh viên thường thích những giờ học mà người thầy có thể kể về những tình huống đã gặp trong thực tế.

Các em không chỉ muốn biết thuốc đó có cơ chế tác dụng gì.

Các em còn muốn biết:

Người bệnh thường sử dụng sai ở đâu?

Khi tư vấn cần lưu ý điều gì?

Trong thực tế Nhà thuốc hay Bệnh viện đã từng xảy ra những tình huống nào?

Đó là những điều sách giáo trình khó có thể truyền tải đầy đủ.

Chính vì vậy, một Dược sĩ Chuyên khoa I nếu được đào tạo thêm về nghiệp vụ sư phạm hoàn toàn có thể trở thành một giảng viên có nhiều lợi thế trong đào tạo thực hành.

Họ không chỉ giảng về kiến thức.

Họ còn truyền lại kinh nghiệm nghề nghiệp.

Truyền lại những bài học được đánh đổi bằng nhiều năm làm việc.

Điều đó không có nghĩa là mọi giảng viên có học vị Thạc sĩ đều thiếu kinh nghiệm thực tiễn. Trên thực tế, nhiều Thạc sĩ vừa nghiên cứu tốt vừa có quá trình hành nghề rất phong phú.

Điều làm nên chất lượng của một giờ học không chỉ là học vị của người đứng lớp, mà còn là mức độ gắn kết giữa kiến thức khoa học với trải nghiệm thực tế.

Một người thầy giỏi cần hội tụ cả ba yếu tố:

• Có kiến thức để giảng dạy.
• Có trải nghiệm để chia sẻ.
• Có tâm huyết để truyền cảm hứng.

7.Vậy nên chọn con đường nào?

Không có một câu trả lời chung cho tất cả.

Nếu bạn yêu thích nghiên cứu, khám phá tri thức mới, phát triển học thuật và mong muốn đi sâu vào khoa học, con đường Thạc sĩ có thể phù hợp.

Nếu bạn đam mê thực hành chuyên môn, mong muốn trở thành chuyên gia trong một lĩnh vực cụ thể và gắn bó với công việc chuyên môn hằng ngày, con đường Chuyên khoa có thể là lựa chọn thích hợp.

Điều quan trọng nhất là đừng lựa chọn chỉ vì tên gọi của tấm bằng.

Hãy lựa chọn vì con người mà bạn muốn trở thành sau mười hay hai mươi năm hành nghề.

Lời kết

Từ một câu hỏi rất nhỏ của sinh viên, tôi nhận ra một điều rất lớn.

Trong giáo dục sau đại học ngành Dược, không phải con đường nào cũng dẫn đến cùng một đích.

Có con đường hướng tới nghiên cứu.

Có con đường hướng tới thực hành.

Có con đường đào tạo những người tạo ra tri thức.

Có con đường đào tạo những người vận dụng tri thức để giải quyết những vấn đề của thực tiễn.

Không có con đường nào cao hơn tuyệt đối.

Chỉ có con đường phù hợp hơn với năng lực, đam mê và mục tiêu nghề nghiệp của mỗi người.

Có lẽ điều quan trọng nhất không phải là xã hội gọi chúng ta bằng học vị gì, mà là sau quá trình đào tạo, chúng ta đã trưởng thành như thế nào trong nghề nghiệp. Một người Thạc sĩ có thể đóng góp cho khoa học bằng những công trình nghiên cứu có giá trị. Một Dược sĩ Chuyên khoa I có thể góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh bằng kinh nghiệm thực tiễn được tích lũy qua nhiều năm hành nghề. Cả hai đều đáng được trân trọng nếu được đào tạo nghiêm túc, sử dụng đúng năng lực và luôn đặt lợi ích của người bệnh, của cộng đồng lên trên hết.

Đó cũng là tinh thần mà giáo dục sau đại học cần hướng tới: không đào tạo để có thêm một tấm bằng, mà đào tạo để tạo ra những người làm nghề giỏi hơn, nhân văn hơn và có ích hơn cho xã hội.

Bởi cuối cùng, xã hội không nhớ bạn chỉ vì bạn sở hữu một tấm bằng.

Xã hội nhớ đến bạn vì những giá trị bạn mang lại cho người bệnh, cho đồng nghiệp, cho sinh viên và cho cộng đồng.

Đừng chỉ nhìn vào tên gọi của tấm bằng.

Hãy nhìn vào hành trình mà người ta đã đi qua để có được tấm bằng ấy, và quan trọng hơn, hãy nhìn vào những giá trị mà họ tạo ra sau khi có tấm bằng đó./.

DsCKI. Nguyễn Quốc Trung

Câu chuyện phía sau bài viết:  Bài viết này được khơi nguồn từ một cuộc trò chuyện rất bình thường giữa người thầy và người biên tập: “Giữa Dược sĩ Chuyên khoa I và Thạc sĩ Dược, đâu là con đường phù hợp hơn cho người làm nghề?” Một câu hỏi nhỏ đã mở ra suy nghĩ lớn về giá trị của giáo dục sau đại học và con đường trưởng thành của người dược sĩ.