NGƯỜI THẦY THUỐC PHẢI HỌC CHỮ “NHẪN” Kiến thức giúp chữa bệnh, nhưng chữ “Nhẫn” giúp giữ được y đức
“Đạo làm thuốc là một nhân thuật, chuyên bảo vệ sinh mạng con người, phải lấy việc giúp người làm phận sự của mình…” — Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác – Y huấn cách ngôn
Có những buổi sáng, chúng ta bước vào nơi làm việc với một tâm thế bình yên, mang theo những dự định còn dang dở từ ngày hôm trước.
Một tiết giảng cần chuẩn bị. Một bài viết đang ấp ủ. Một số công việc cần hoàn thành…
Mọi thứ dường như đã được sắp xếp theo một trình tự nhất định.
Nhưng cuộc sống không phải lúc nào cũng diễn ra theo điều chúng ta mong muốn.
Đôi khi chỉ một sự việc bất ngờ, một lời nói chưa phù hợp, một sự hiểu lầm hoặc một tình huống ngoài dự kiến cũng đủ làm tâm trạng con người thay đổi.
Ai trong chúng ta cũng từng trải qua những khoảnh khắc như vậy.
Trong những giây phút ấy, con người thường có xu hướng phản ứng theo cảm xúc: muốn giải thích, muốn chứng minh, muốn bảo vệ quan điểm của mình.
Nhưng cũng chính trong những thời điểm đó, người làm nghề y cần tự nhắc mình một điều:
Điều quan trọng nhất không phải là thắng một cuộc tranh luận, mà là giữ được sự bình tĩnh để hoàn thành trách nhiệm của mình.
Và rồi tôi chợt nhận ra, có một bài học mà suốt nhiều năm làm nghề, giảng dạy và tiếp xúc với đồng nghiệp, sinh viên, người bệnh, tôi vẫn luôn phải học mỗi ngày.
Đó không phải là một kỹ thuật điều trị mới. Không phải một loại thuốc mới. Cũng không phải một công nghệ y học hiện đại.
Điều tôi đang học chính là: Chữ “Nhẫn”.
- CHỮ “NHẪN” – BÀI HỌC KHÔNG CÓ TRONG GIÁO TRÌNH NHƯNG NGƯỜI THẦY THUỐC PHẢI HỌC
Trong các trường đại học, cao đẳng y dược, sinh viên được học rất nhiều kiến thức quan trọng:
Giải phẫu học. Sinh lý học. Bệnh học. Dược lý học. Pháp luật.Đạo đức nghề nghiệp…
Những kiến thức ấy là nền tảng để hình thành năng lực chuyên môn của người thầy thuốc.
Nhưng có một bài học rất quan trọng lại không nằm trong bất kỳ giáo trình nào.
Đó là bài học về cách đối diện với những thử thách của nghề nghiệp và cuộc sống.
Không có môn học nào dạy chúng ta phải làm gì khi bị hiểu lầm.
Không có bài kiểm tra nào đánh giá khả năng giữ bình tĩnh trước một lời nói thiếu thiện chí.
Không có quy trình kỹ thuật nào hướng dẫn cách kiểm soát cảm xúc khi đứng trước áp lực.
Nhưng khi bước vào nghề, mỗi người thầy thuốc đều phải học.
Và một trong những bài học khó nhất chính là học chữ “Nhẫn”.
- CHỮ “NHẪN” KHÔNG PHẢI LÀ NHẪN NHỤC
Khi nhắc đến chữ “Nhẫn”, nhiều người thường nghĩ đến sự nhịn nhục, cam chịu hoặc im lặng trước mọi điều. Nhưng đó chưa phải là ý nghĩa đầy đủ.
Trong văn hóa phương Đông, chữ “Nhẫn” thể hiện khả năng làm chủ bản thân trước nghịch cảnh.
Là biết dừng lại trước khi nóng giận.
Là biết lắng nghe trước khi phản ứng.
Là biết suy nghĩ trước khi đưa ra quyết định.
Nhẫn không làm con người yếu đi. Ngược lại, chỉ người có bản lĩnh mới có thể thực hành chữ Nhẫn. Đối với người thầy thuốc, điều này càng quan trọng.
Bởi nghề y là nghề làm việc với con người.
Mà ở đâu có con người, ở đó có cảm xúc.
Người bệnh đến bệnh viện không chỉ mang theo bệnh tật. Họ còn mang theo nỗi đau, sự lo lắng, nỗi sợ hãi và cả những kỳ vọng đối với người thầy thuốc.
Đôi khi phía sau một lời trách móc là sự bất an của một gia đình đang mong chờ điều tốt đẹp cho người thân.
Vì vậy, chữ Nhẫn không phải để chịu đựng người khác.
Mà trước hết là để chiến thắng chính mình.
Người xưa từng nói:
“Thắng người là có sức, thắng mình mới là mạnh.”
Đối với người thầy thuốc, chiến thắng cơn nóng giận của bản thân đôi khi còn khó hơn điều trị một ca bệnh phức tạp.
Bởi kiến thức có thể học trong nhiều năm.
Nhưng khả năng làm chủ cảm xúc phải rèn luyện suốt cả cuộc đời.
- HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG VÀ TINH THẦN CHỮ “NHẪN” TRONG ĐẠO LÀM THUỐC
Nhắc đến y đức Việt Nam, không thể không nhắc đến Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.
Ông không chỉ để lại những công trình y học quý giá, mà còn để lại những bài học sâu sắc về đạo làm nghề.
Trong Y huấn cách ngôn, Hải Thượng Lãn Ông khẳng định nghề y là một “nhân thuật”, lấy việc cứu người làm bổn phận.
Người thầy thuốc phải có lòng nhân.
Phải coi trọng sinh mạng con người.
Phải không vì danh lợi mà đánh mất đạo nghề.
Phải luôn giữ sự khiêm nhường và trách nhiệm.
Dù ông không viết riêng một chương về chữ “Nhẫn“, nhưng tinh thần ấy hiện diện trong tư tưởng của ông.
Bởi muốn có lòng nhân, người thầy thuốc phải biết kiềm chế cái tôi.
Muốn tận tâm với người bệnh, phải biết kiên trì và nhẫn nại.
Muốn giữ được đạo nghề, phải biết vượt qua những cám dỗ và thử thách.
Đó chính là chữ Nhẫn ở tầng sâu nhất.
Không phải sự cam chịu.
Mà là sự tu dưỡng nhân cách.
- CHỮ “NHẪN” TRONG MÔI TRƯỜNG Y TẾ HIỆN ĐẠI
Có người từng nói: “Làm nghề y là làm việc với sự sống.”
Điều đó hoàn toàn đúng. Nhưng trong thời đại hôm nay, có lẽ cần nói thêm:
“Làm nghề y còn là làm việc với cảm xúc của con người.”
Y học ngày càng phát triển. Thuốc mới ra đời. Trang thiết bị ngày càng hiện đại. Các kỹ thuật chẩn đoán và điều trị ngày càng chính xác hơn. Nhưng dù y học có tiến bộ đến đâu, đối tượng trung tâm của ngành y vẫn là con người. Mà con người thì luôn có cảm xúc.
Người bệnh không chỉ cần một kết quả xét nghiệm chính xác, một toa thuốc hợp lý hay một kỹ thuật điều trị hiệu quả. Họ còn cần được lắng nghe. Cần được giải thích. Cần được tôn trọng.
Và đôi khi, điều giúp họ cảm thấy an tâm nhất lại chỉ là một thái độ bình tĩnh, một lời nói nhẹ nhàng từ người thầy thuốc.
Đó chính là lúc chữ “Nhẫn” được thể hiện.
Không phải vì người thầy thuốc yếu thế.
Không phải vì họ phải chấp nhận mọi điều.
Mà bởi họ hiểu rằng: Khi hai bên cùng nóng giận, vấn đề sẽ khó được giải quyết. Nhưng khi một người giữ được sự bình tĩnh, con đường đối thoại vẫn còn mở ra.
Đó chính là bản lĩnh của người hành nghề y.
- NHẪN VỚI NGƯỜI BỆNH – GIỮ LẤY NIỀM TIN
Người bệnh đến với cơ sở y tế thường mang theo nỗi lo.
Có người lo lắng vì bệnh tật.
Có người sợ hãi trước những kết quả chưa biết.
Có gia đình đang đứng trước những quyết định khó khăn.
Trong những hoàn cảnh ấy, đôi khi cảm xúc của họ có thể vượt lên trên sự kiểm soát thông thường.
Một lời nói chưa phù hợp.
Một thái độ chưa đúng lúc.
Một sự phàn nàn xuất phát từ sự căng thẳng.
Nếu người thầy thuốc nếu chỉ nhìn thấy hành vi bên ngoài mà không hiểu được nỗi đau phía sau, rất dễ phản ứng bằng cảm xúc.
Nhưng nếu biết dừng lại một chút, biết lắng nghe một chút, chúng ta sẽ nhận ra:
Nhiều khi người bệnh không thật sự muốn làm tổn thương người thầy thuốc.
Họ chỉ đang tìm kiếm sự chia sẻ trong lúc họ yếu đuối nhất.
Vì vậy, chữ Nhẫn giúp người thầy thuốc nhìn người bệnh bằng ánh mắt của sự cảm thông.
Nhẫn để nghe hết câu chuyện.
Nhẫn để giải thích thêm một lần nữa.
Nhẫn để đặt mình vào hoàn cảnh của người khác.
Đó không chỉ là kỹ năng giao tiếp.
Đó là biểu hiện của lòng nhân ái trong nghề y.
6.NHẪN VỚI ĐỒNG NGHIỆP – GIỮ SỰ ĐOÀN KẾT CỦA NGÀNH Y
Người bệnh đến bệnh viện không chỉ mang theo bệnh tật. Họ còn mang theo nỗi đau, sự lo lắng, nỗi sợ hãi và cả những kỳ vọng đối với người thầy thuốc.
Đôi khi phía sau một lời trách móc là sự bất an của một gia đình đang mong chờ điều tốt đẹp cho người thân.
Vì vậy, chữ Nhẫn không phải để chịu đựng người khác.
Mà trước hết là để chiến thắng chính mình.
Người xưa từng nói:
“Thắng người là có sức, thắng mình mới là mạnh.”
Đối với người thầy thuốc, chiến thắng cơn nóng giận của bản thân đôi khi còn khó hơn điều trị một ca bệnh phức tạp.
Bởi kiến thức có thể học trong nhiều năm.
Nhưng khả năng làm chủ cảm xúc phải rèn luyện suốt cả cuộc đời.
7.TRONG THỜI ĐẠI MẠNG XÃ HỘI.
Ngày nay, một sự việc trong môi trường y tế có thể nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội.
Một hình ảnh.
Một đoạn video.
Một câu nói bị tách khỏi hoàn cảnh ban đầu.
Tất cả đều có thể tạo nên những phản ứng mạnh mẽ.
Trong bối cảnh ấy, người thầy thuốc càng cần học chữ Nhẫn.
Nhẫn để không vội vàng phản ứng.
Nhẫn để xác minh trước khi kết luận.
Nhẫn để dùng lý trí thay cho cảm xúc.
Bởi một lời nói trong lúc nóng giận có thể làm mất đi hình ảnh được xây dựng trong nhiều năm.
Vì vậy, trong thời đại số, chữ Nhẫn không chỉ là phẩm chất cá nhân.
Nó còn là trách nhiệm nghề nghiệp.
- CHỮ “NHẪN” KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ CHẤP NHẬN CÁI SAI
Ngày nay, một sự việc trong môi trường y tế có thể nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội.
Một hình ảnh.
Một đoạn video.
Một câu nói bị tách khỏi hoàn cảnh ban đầu.
Tất cả đều có thể tạo nên những phản ứng mạnh mẽ.
Trong bối cảnh ấy, người thầy thuốc càng cần học chữ Nhẫn.
Nhẫn để không vội vàng phản ứng.
Nhẫn để xác minh trước khi kết luận.
Nhẫn để dùng lý trí thay cho cảm xúc.
Bởi một lời nói trong lúc nóng giận có thể làm mất đi hình ảnh được xây dựng trong nhiều năm.
Vì vậy, trong thời đại số, chữ Nhẫn không chỉ là phẩm chất cá nhân.
Nó còn là trách nhiệm nghề nghiệp.
9.BÀI HỌC KHÓ NHẤT: NHẪN VỚI CHÍNH MÌNH
Trong cuộc đời hành nghề, con người thường học cách nhẫn với người khác.
Nhưng có lẽ bài học khó nhất lại là:
Nhẫn với chính mình.
Nhẫn để không tự mãn khi thành công.
Nhẫn để không bi quan khi gặp thất bại.
Nhẫn để hiểu rằng dù nhiều năm trong nghề, mình vẫn còn những điều phải học.
Nhẫn để sửa chữa thiếu sót.
Nhẫn để mỗi ngày trở thành một người thầy thuốc tốt hơn.
Bởi nghề y là nghề học suốt đời.
Không chỉ học kiến thức mới.
Không chỉ cập nhật kỹ thuật mới.
Mà còn học cách hoàn thiện nhân cách của chính mình.
LỜI KẾT
Có người dành cả cuộc đời để học cách chữa một căn bệnh.
Có người dành cả cuộc đời để nghiên cứu một loại thuốc.
Nhưng người thầy thuốc chân chính còn dành cả cuộc đời để học cách làm người.
Trong hành trình ấy, có những bài học nằm trong sách vở.
Có những bài học được truyền đạt trên giảng đường.
Nhưng cũng có những bài học chỉ cuộc đời mới có thể dạy.
Chữ “Nhẫn” là một bài học như thế.
Nhẫn để giữ bình tĩnh trước áp lực.
Nhẫn để biết lắng nghe khi người khác chưa hiểu mình.
Nhẫn để không vì một phút nóng giận mà làm tổn thương người bệnh.
Nhẫn để không vì danh lợi mà đánh mất lương tâm.
Nhẫn để luôn nhớ rằng phía sau mỗi hồ sơ bệnh án là một con người, một gia đình và một niềm hy vọng.
Học chữ Nhẫn không làm người thầy thuốc yếu đi.
Ngược lại, đó là biểu hiện của bản lĩnh, trí tuệ và sự trưởng thành.
Bởi chỉ khi biết chiến thắng chính mình, người thầy thuốc mới có thể mang lại sự bình an cho người khác.
Và có lẽ, đó cũng chính là điều Hải Thượng Lãn Ông muốn gửi gắm cho hậu thế:
Trước khi trở thành một danh y, hãy trở thành một con người có nhân cách.
Để rồi trên hành trình cứu người chữa bệnh, mỗi người thầy thuốc không chỉ mang theo kiến thức chuyên môn, mà còn mang theo:
Một trái tim nhân hậu.
Một trí tuệ sáng suốt.
Và một chữ “Nhẫn” luôn được gìn giữ trong tâm.
Người thầy thuốc không chỉ học chữ Nhẫn trong sách vở, mà còn học chữ Nhẫn từ chính cuộc đời hành nghề của mình.
DsCKI. Nguyễn Quốc Trung
